بازگشت

عوامل خطر موثر در سوءمصرف مواد

عوامل خطرسوءمصرف مواد مخدر والكل

در دو زمينه كلي شناسايي شده­اند:

1- در بافت اجتماعي يا محيطي كه افراد در آن پرورش مي­يابند، مانند اجتماعات و محله­ها

2- در درون فرد و روابط او با خانواده، مدرسه و گروه همسال

عوامل خطر سوءمصرف مواد مخدر در نوجوانان

عوامل خطر محيطي

محروميت اقتصادي و اجتماعي

دلبستگي اندك به محيط زندگي و آشفتگي اجتماعي

نقل و انتقال و جابجايي

قوانين و هنجارهاي حمايتگر مصرف مواد

در دسترس بودن مواد

عوامل خطر فردي

سابقه اعتياد به مشروبات الكلي (الكليسم) در خانواده

مديريت ضعيف در خانواده

رفتارهاي ضداجتماعي و پرخاشگري در سنين پايين

مصرف مواد مخدر توسط والدين و نگرش مثبت آنها به مصرف اين مواد

شكست تحصيلي

تعهد اندك به مدرسه

احساس بيگانگي و سركشي

رفتار ضد اجتماعي در اوايل دوره نوجواني

دوستي و همراهي با همسالان مصرف كننده مواد مخدر

نگرش­هاي مثبت در باره مواد مخدر

يك عامل خطر جداگانه اما مرتبط با موضوع ، آشفتگي اجتماعي و دلبستگي و الفت اندك با محيط زندگي است . در اجتماعات يا بخش­هايي از شهر كه افراد آن دلبستگي اندكي به محيط خود دارند و در مناطقي كه نهاد­هاي اجتماعي نيرومند به اندازه كافي وجود ندارند و نظارت بر مكان­هاي عمومي ضعيف است ميزان جرايم بزرگسالان و جوانان و خريد و فروش مواد مخدر بالاتر است.

در دسترس بودن مواد مخدر در محيط گسترده اجتماعي نيز در افزايش خطر مصرف مواد مخدر نقش مهمي دارد.طبق تحقيقات انجام شده در مدارسي كه كودكان فكر مي­كنند مواد مخدر به راحتي در دسترس است با وجود كنترل ساير عوامل، سوءمصرف مواد مخدر بيشتر شده است.

بخشي از عوامل خطر سوءمصرف مواد مخدر، در ويژگي­هاي فردي كودك و روابط اوليه وي (با خانواده، مدرسه و گروه همسالان) شناسايي شده­اند. بسياري از اين عوامل، پيش­بيني كننده احتمال بزهكاري در دوره نوجواني هم هستند.

وقتي كودكان در خانواده­هاي داراي« سابقه اعتياد به مشروبات الكلي » به دنيا مي­آيند يا تربيت مي­شوند، اين خطر كه آنها هم به مشكلات ناشي از مصرف الكل و مواد مخدر دچار شوند، افزايش مي­يابد. خطر اعتياد به مشروبات الكلي در كودكي كه از والدين الكلي به دنيا مي­آيد، دو تا چهار برابر افزايش مي­يابد.

ثابت شده است كه مديريت ضعيف در خانواده، خطر سوءمصرف مواد مخدر را در كودكان افزايش مي­دهد، حال چه مشكل مصرف مواد مخدر در خانواده وجود داشته باشد و چه وجود نداشته باشد. فقدان انتظارات روشن و واضح والدين در مورد رفتارهاي كودكان، فقدان نظارت بر فرزندان و وجود تنبيهات خيلي شديد يا نامتناسب با خطاي كودك، از جمله مسائل مربوط به مديريت ضعيف در خانواده است كه مي­توانند مشكلات بسياري را براي كودكان بوجود آورند.

پرخاشگري در سنين پايينيكي از عوامل خطر شناخته شده در پسران است. ثابت شده است آن دسته از پسراني كه در سال هاي پيش از دبستان تا سوم دبستان پرخاشگر بوده­اند، در آينده در معرض خطر بيشتري براي سوءمصرف مواد مخدر هستند.اگر رفتار پرخاشگرانه يك پسر در سال­هاي تحصيل در دبستان با خجالتي بودن شديد يا بيش­فعالي همراه شود، خطر بروز اين قبيل مشكلات در سنين نوجواني، بالاتر هم مي­رود.

در كودكاني كه والدين آنها مواد مخدر مصرف مي­كنند يا نسبت به مصرف مواد مخدر توسط فرزندانشان بي­تفاوت هستند، احتمال سوءمصرف مواد در نوجواني بيشتر است. در صورتي كه والدين فرزندان خود را در روند مصرف مواد مخدر يا الكل درگيركنند (براي مثال از كودك بخواهند سيگار آنها را روشن كند) خطر ناشي از مصرف مواد توسط والدين و نگرش­هاي مثبت آنها در مورد مواد مخدر افزايش مي­يابد.

شكست تحصيليدر سالهاي آخر مقطع ابتدايي، خطر سوءمصرف مواد و بزه­كاري را در آنها افزايش مي­دهد. كودكان اگر چه به دلايل مختلفي مردود مي­شوند، اما به نظر مي­رسد كه تجربه شكست، احتمال خطر مشكلات رفتاري را درآنها افزايش مي­دهد.

تعهد اندك نسبت به مدرسهعامل خطري است كه اغلب با شكست تحصيلي همراه مي­شود، زيرا كودك نمي­تواند نقش يك دانش­آموز را نقشي كارآمد و پايدار ببيند.

كودكاني كه احساس بيگانگي دارند يا سركش هستند درارتباط با سوءمصرف مواد در معرض خطر بيشتري قرار دارند. اين كودكان ممكن است خود را جزئي از جامعه ندانند و نتوانند خود را با قواعد آن سازگار كنند.

رفتار ضداجتماعي در اوايل دوره نوجواني،عامل خطري محسوب مي­شود كه در برگيرنده بدرفتاري در مدرسه، فرار از مدرسه، درگيري با بچه­هاي ديگر و ارتكاب رفتار بزهكارانه است. كودكاني كه به اين­گونه رفتارها مي­پردازند، بيشتر در معرض سوءمصرف مواد مخدر قرار دارند

كودكاني كه با همسالان مصرف كننده مواد مخدر دوستي و همراهي دارند،احتمال زيادي دارد كه خود نيز به مصرف مواد مخدر بپردازند.اين عامل خطر، يكي از عوامل پيش­بيني شده­اي است كه بارها در پژوهش­ها به اثبات رسيده است.

شروع مصرف مواد مخدر در سنين پايين، به ميزان زيادي اين احتمال را كه كودك در آينده دچار مشكل مصرف الكل و مواد مخدر شود، افزايش مي­دهد. هر چه كودكان در سنين پايين­تر مصرف مواد مخدر و الكل را تجربه كنند، خطر سوءمصرف در آنها بالاتر مي­رود. پژوهش­ها نشان­دهنده آن است كه نوجواناني كه پيش از پانزده­سالگي مصرف الكل و مواد مخدر را آغاز كرده­اند، در مقايسه با كساني كه اين تجربه خود را تا نوزده سالگي به تعويق انداخته­اند، دوبرابر بيشتر در معرض خطر مصرف مواد مخدر و مشكلات ناشي از آن هستند.

اگر چه حداقل شانزده عامل خطر براي سوءمصرف مواد مخدر شناسايي شده است، اما اكثر مطالعات اخير در مورد پيشگيري از سوءمصرف مواد مخدر و الكل برروي دو عامل خطر تاكيد داشته­اند:

1- وجود نگرش­هاي مثبت در باره مصرف مواد مخدر و الكل

2- فشارهاي اجتماعي (گروه همسال) در مصرف مواد مخدر و الكل

شواهدي وجود دارد مبني بر اين كه با افزايش تعداد عوامل خطري كه در دوران رشد تجربه مي­شود، احتمال خطر سوءمصرف مواد مخدر نيز به طور تصاعدي افزايش مي­يابد . به همين دليل انجام اقدامات پيشگيرانه­اي كه همزمان چندين عامل خطر را پيش از شروع مصرف مواد مخدر كاهش مي­دهند، مي­تواند بزرگ­ترين نويد در پيشگيري از سوءمصرف مواد مخدر باشد.