|
سالمند كيست؟
به طور قراردادى، سن شروع سالمندى را ۶۰ سالگى قرار داده اند و اين سن را به عنوان نقطه شروع پيرى پذيرفته اند. هرچند در برخى افراد، پديده پيرى خيلى زودتر شروع مى شود و در بسيارى ديگر، اين پديده براى سالهاى بعد نيز به تعويق مى افتد.
جمعيت سالمندان را به چند گروه مى توان تقسيم كرد؟
۱. پيران جوان: اين افراد در سنين ۷۵- ۶۰ سالگى هستند و از نظر جسمى و روانى نسبتاً فعالند و اگر به آنها فرصت داده شود، مى توانند از نظر اقتصادى مانند افراد ميانسال مولد هستند.
۲. پيران پير: اين افراد كه معمولاً بالاى ۷۵ سال هستند از نظر جسمى شكننده اند و مبتلا به اختلالات بينايى و شنوايى و گاه اختلالات روانى هستند.همچنان که ما پیر می شویم تغییراتی در جسم وذهن ایجاد می گردد . بینائی وشنوائی ما دیگر مانند بیست سالگی نخواهد بود وقایع اخیر وجزیئات را به خوبی سی سالگی به یاد نمی آوریم از حدود چهل سالگی وزن مغز ما ، شبکه های سلولی وعصبی وجریان خون ان شروع به کاهش می کند با این حال مغز با ایجاد الگوای جدید ارتباطات عصبی خود را با این تغییرات سازگار خواهد کرد.
اگر چه برخي تغييرات در توانايي هاي ذهني سالمندان اجتناب ناپذيرند ، اما اكثر توانايي هاي ذهني و رواني مانند جواني باقي مي مانند : هوش تغيير نمي كند ، توانايي تغيير و انعطاف پذيري برخلاف تصور عمومي دست نخورده باقي مي ماند . توانايي يادگيري مطالب جديد هنوز وجود دارد ،اگر چه ممكن است نياز به زمان بيشتري داشته باشد . هنوز مي توان از نظر توانايي هاي ذهني و شكوفايي جسماني و احساسي پيشرفت كرد . تحقيقات سالهاي اخير نشان داده است كه موارد زيادي براي حفظ بهداشت رواني قابل انجام است بسياري از اقداماتي كه به حفظ سلامت جسمي كمك مي كند ،در حفظ بهداشت رواني هم موثر است . به عنوان مثال فعاليت ورزشي مرتب و رژيم غذايي مناسب براي كاهش كلسترول خون ، حفظ فشار خون در سطح مناسب با بهبود خون رساني به مغز به حفظ بهداشت رواني كمك مي كند .
به علاوه فعاليتهايي كه محرك فعاليت بيشتر مغز است مثل مطالعه،نوشتن،يادگيري مطالب جديد وفعاليتهاي فكري و حتي حل كردن جدول در حفظ كارآيي مغز تاثير مثبتي دارد . حفظ روابط بين فردي و اجتماعي هم نقش مهمي در حفظ سلامت و كارآيي رواني دارد .
توصيه هايي براي حفظ بهداشت رواني در سالمندي
1 – كاهش استرس (دلهره ونگرانی )
استرس با تاثيرات مختلفي بر كاركردهاي جسمي ،افزايش فشار خون و خطر بيماري قلبي مي تواند بر كاركرد سيستم عصبي ، تفكر ،خلق ، تمركز و حافظه تاثير بگذارد . مواد شيميايي كه بدن در هنگام استرس توليد مي كند باعث اثر به مغز مي شود كه در نتيجه تمركز ،يادگيري و حافظه در سنين بالا دچار اشكال مي شود . استرس نيز باعث اضطراب و افسردگي مي شود .
براي مقابله با استرس ابتدا بايستي منابع ايجاد كننده آن را پيدا كرد . براي مثال ماندن در ترافيك در ساعات شلوغ خيابانها مي تواند باعث استرس شود . پس با تنظيم زمان رفت و آمدها و يا تغيير مسير مي توان با آن مقابله كرد .اگر نگهداري اجباري نوه ها باعث خستگي و استرس است مي توان با طرح موضوع در جستجوي راه حل برآمد .
صحب كردن راجع به استرس با درمانگر يا حتي بيان مسائل به يك دوست يا فاميل مي تواند به كاهش استرس منجر شود .
با كارهايي مثل قدم زدن ، بازيهاي ورزشي و سرگرمي هاي مناسب و به كار بردن روشهاي آرام سازي مديتيشن و يوگا مي توان استرس را تقليل داد .
فعاليت هاي جسماني ورزشي به كسب آرامش كمك مي كند .
اگر مجبور هستيد در شرايطي پر استرس بسر ببريد و خودتان هر چند گاه يكبار استراحت دهيد . از استراحت هاي چند دقيقه اي روزانه تا تعطيلات چند روزه براي فعاليتهاي لذا بخش و تفريحي .
2 – محافظت از مغز و جلوگيري از صدمات آن :
زمين خوردن شايع ترين صدمات مغزي در سالمندي است . اين صدمات مي تواند به افت توانايي هاي مغزي منجر شود پس بايد از مغز،اين ارگان با ارزش به نحو مناسبي محافظت كرد . براي جلوگيري از زمين خوردن روزانه موانع مسير راه رفتن سالمندان و جاهايي كه احتمال ليز خوردن وجود دارد بايستي اصلاح شود و هميشه در خانه نور كافي وجود داشته باشد .
در اتومبيل هميشه از كمربند ايمني استفاده شود و اگر هنگام شب و در مواقع نامناسب بدون همراه ،رانندگي براي سالمندان مشكل است از اين كار خودداري كنند .
در صورت استفاده از موتور سيكلت يا دوچرخه از كلاه ايمني مناسب استفاده شود .
هنگام پياده سازي يا دويدن از كفش مناسب استفاده شود اين فعاليت ها در مكان مناسب انجام شود تا از زمين خوردن پيشگيري گردد .
اگر احساس عدم تعادل هنگام ايستادن يا راه رفتن داريد با پزشك معالجتان در مورد داروهاي مصرفي صحبت كنيد.
3 – روابط اجتماعي را حفظ كنيد .
حمايتي كه از روابط اجتماعي با دوستان ،خانواده ،بستگان و همكاران ايجاد مي شود به حفظ بهداشت رواني كمك مي كند . مطالعات نشان داده است در كساني كه با اعضاي خانواده ،خويشاوندان و همچنين گروههاي اجتماعي ارتباط خوبي دارند علائم آلزايمر ديتر از كساني كه گوشه گير و كم ارتباط هستند تظاهر مي كند بنابراين توصيه مي شود كه سالمندان اين ارتباط را حفظ كنند . فعاليت هاي داوطلبانه اجتماعي و شركت در گروههاي مختلف براي اين موضوع كمك كننده است .
4 – نگاه مثبت داشته باشيد .
وقتي با يك نقطه نظر مثبت و با تقويت هيجانات مثبت به موضوعات نگاه شود حل مسئله تحمل مشكلات آسان تر مي شود . براي حفظ سلامتي به خوبي هاي دنيا فكر كنيد و با فعاليت ها و افراد يكه شما را خوشحال مي كنند وقت بگذرانيد .
5 - ارتباط معنوي :
اگر مسائل معنوي و روحاني به شما احساس خوبي مي دهد سعي كنيد ارتباط خود را با اين موضوع حفظ كنيد . هر گونه عقايد مذهبي يا معنوي كه داريد سعي كنيد تقويت كنيد . اين ها ممكن است كه به تخفيف افسردگي در سالمندي كمك كنند و يا حتي عامل دفاعي در برابر آلزايمر باشند كساني كه اعتقادات مذهبي و معنوي قوي دارند معمولاً به تبع آن احساس حمايت و راحتي بيشتري دارند .
چه كارهايي به حفظ حافظه در دوران سامندی كمك مي كند ؟
1 – انتظار نداشته باشيد كه همه چيز را به ياد آوريد . اين روزها در دنياي شلوغي زندگي مي كنيم كه از اطلاعات مختلف اشباع شده است . بهتر است هميشه از ليست ،يادداشت ،مشخص كردن كارها روي تقويم و هر چيز ديگري كه به حافظه كمك مي كند استفاده كنيد .
2 – سعي كنيد براي كارهاي مختلف روال ثابت مشخص كنيد . به عنوان مثال داروهايتان را هميشه در زمان خاصي مصرف كنيد و براي دسته كليدتان جاي مخصوصي داشته باشيد .
3 – حافظه بصري (ديداري ) معمولاً بهتر از حافظه شنيداري عمل مي كند به عبارت ديگر ما آنچه را كه مي بينيم بهتر از آنچه مي شنويم به ياد مي آوريم و استفاده همزمان از هر دو ، به خاطر سپردن را آسانتر مي كند .
4 – براي به ذهن سپردن مطالب و موضوعات جديد ، آنها را داستاني ( دسته بندي ) كنيد .
5 – حفظ توجه موقع يادگيري مطالب جديد باعث بهبود حافظه و يادگيري مي شود پس در اين موقعيت ها سعي كنيد محرك هاي اضافي محيط را حذف كرده و روي موضوع متمركز شويد .
6 – اختصاص دادن زمان بيشتر براي يادگيري ، به خاطر سپردن و به يادآوردن آن را تسهيل مي كند . تقويت حافظه
در درجه اول از سؤال كردن و گفتن اين كه «موضوعي را فراموش كرده ايد» نترسيد و خجالت نكشيد. اگر نمي توانيد مانند گذشته، چيزهايي را به ياد بياوريد، تقصير شما نيست. بياييد به جاي ناراحتي از اين وضع، بهراه هايي كه حافظه شما را تقويت مي کندو يا مانع كم شدن حافظه مي شود ، توجه كنيد. در اين جا ما به نمونه هايي از اين راه ها اشاره مي كنيم؛ البته خود شما هم ممكن است از راه هاي ديگر براي يادآوري بهتر مطالب استفاده كنيد.
*چيزهايي را كه هميشه از آن استفاده مي كنيد مثلعينكيا كليد در يك جاي مشخص بگذاريد به عنوان مثال داخل يك كاسه بزرگ در اتاق نشيمن.
* هر روز به اخبار راديو يا تلويزيون گوش دهيد. سعي كنيد هر روز يك مطلب جديد ياد بگيريد. كتاب يا روزنامه مطالعه كنيد.
* در جمع دوستان يا خانواده، خاطرات گذشته را تعريف كنيد. مي توانيد آلبوم عكس هاي قديمي را براي يادآوري نام افراد و خاطرات گذشته نگاه كنيد.
* خاطرات خود را بنويسيد.
* بازي هاي فكري مثل شطرنج انجام دهيد.
* با دوستانتان مشاعره كنيد.
* جدول حل كنيد.
* مطالبي را كه ممكن است فراموش كنيد، يادداشت نماييد. براي اين كار يك تقويم جيبي برداريد. تمام تاريخ هاي مهم مثل روز تولد نوه تان، سالگردها، روزي كه نوبت دكتر داريد، روز آخر مهلت پرداخت قبوض و ... را در آن بنويسيد. در انتهاي تقويم، شماره تلفن هاي اقوام و دوستان را بنويسيد. اين تقويم را هميشه، حتي موقع خارج شدن از منزل همراه داشته باشيد.
* يك دفترچه يادداشت در كنار تلفن بگذاريد. هر بار كه كسي تلفن مي زند، اگر پيغامي دارد يا كاري از شما مي خواهد، بلافاصله يادداشت كنيد. اين كار كمك مي كند كه پيام هاي تلفني را فراموش نكنيد.
* هيچ گاه خودسرانه دارو مصرف نكنيد. اما اگر دارويي توسط پزشك براي شما تجويز شده است، در مصرف درست و به موقع دارو دقت كنيد. براي اين كه زمان مصرف يادتان نرود، از جعبه تقسيم دارو استفاده کنيد. اين جعبه را مي توانيد از داروخانه محل تهيه کنيد. هر روز صبح داروهايتان را داخل جعبه بيندازيد. وقتي كه به جعبه نگاه كنيد، يادتان مي آيد كدام دارو را نخورده ايد. هميشه جعبه را در جايي بگذاريد كه در معرض ديد شما باشد ولي كودكان به آن دسترسي نداشته باشند.
*تغذيه مناسببراي حفظ قدرتحافظهلازم است. براي اين كار قند، چربي و نمك كمي مصرف كنيد، ولي مصرف ميوه و سبزي هاي تازه را بيشتر كنيد.
توجه
در موارد زير لازم است به پزشك مراجعه كنيد
- اگر اسامي افراد را دائماً فراموش مي كنيد.
- اگر فكر مي كنيد حافظه تان روزبه روز كمتر مي شود.
- اگر فراموش كردن كارها باعث شده است كه نتوانيد به تنهايي كارهايتان را انجام دهيد.
علائم خطر :
اين علائم اجزاء طبيعي سالمندي نيستند و ممكن است وجود يك بيماري را نشان دهند پس بهتر است با پزشك يا مشاور مشورت شود .
1 – خلق افسرده و غمگين كه بيشتر از دو هفته طول بكشد.
2 – گريه هاي مكرر بي دليل .
3 – از دست دادن علاقه و لذت به چيزها يا افرادي كه قبلاً احساس مثبتي ايجاد مي كرده اند .
4 – احساس خستگي غير عادي ، بي حالي و احساس بي انرژي بودن .
5 - تحريك پذيري و جر و بحث مكرر يا پرخاشگري.
6 – از دست دادن يا افزايش اشتها و تغيير وزن بارز .
7 - تغيير وضعيت خواب مثل بي خوابي در ابتدا يا انتهاي شب يا خوابيدن بيشتر از حد معمول .
8 – احساس بي ارزشي يا احساس گناه بي مورد ، نااميدي يا احساس بي كسي.
9 – كاهش توانايي فكر كردن ، تمركز و تصميم گيري و ...
10 – افكار تكرار شونده راجع به مرگ ،مردن يا خودكشي (افكار خودكشي نيازمند مراجعه فوري به پزشك يا روانپزشك است .)
11 – دردهاي بدون علت جسماني ، يبوست و يا ناراحتي هاي ديگر بدني كه توضيح خاصي براي آن وجود ندارد .
12 – حالت گيجي يا حواس پرتي
13 – اختلال حافظه ، به خصوص حافظه وقايع اخير
14 – گوشه گيري و قطع ارتباط اجتماعي
15 – اشكال در حساب و كتاب يا كار با اعداد
16 – تغيير در ظاهر و شكل مرتب لباس پوشيدن
17 – اشكال در مرتب نگهداشتن خانه و محل زندگي
| 
