مکانیسم هاي پیچیده تنظیم دما، دماي داخلی بدن را ثابت نگه می دارد. خود بدن سعی میکند تا حرارت بالایی را که در هواي گرم یا ضمن فعالیت شدید جسمی ایجاد کرده است، دفع کند. روند از دست دادن حرارت به روش هاي مختلف از جمله تعریق، تبخیر و ...  توسط بدن انجام می شود.

در حالت معمول مکانیسم تنظیم حرارت بدن به خوبی کار می کند و فرد می تواند تغییرات قابل توجه دما را تحمل نماید. زمانی که بیمار تحت تاثیر گرماي زیادي  قرار میگیرد و همچنین به دلیل شرایط محیط دفع گرماي بدن امکان پذیر نباشد دماي بدن افزایش یافته و بیماري ظاهر می شود. در این شرایط، دماي بدن به بالاي 4‏/38 درجه سانتی گراد می رسد.

نشانه هاي عدم توانایی دفع گرماي اضافی بدن شامل تغییر سطح هوشیاري و تغییرات روانی میباشد. مشکلات ناشی از تماس با گرما به صورت انقباض عضلانی ناشی از گرما،  خستگی مفرط ناشی از گرما و گرمازدگی تظاهر می یابد:

   انقباض عضلانی ناشی از گرما

 عبارت است از گرفتگی دردناك عضلات که بعد از فعالیت شدید در گرماي محیط بیرون بروز می کند. تعریق و از دست دادن آب و املاح  در بروز انقباض هاي عضلانی نقش دارد. معمولا انقباض عضلانی ناشی از گرما در عضلات شکم و پاها ظاهر می شود و بسیار شدید می باشد. تا حدي که به نظر میرسد بیمار دچار شکم حاد شده است.اگر بیماري به طور ناگهانی دچار انقباض عضلانی شکم شود و قبل از این در محیط گرم فعالیت شدید کرده باشد به انقباض عضلانی ناشی از گرما شک کنید.

اقدامات:

1‏- بیمار را از محیط گرم خارج کنید

2‏- عضلات منقبض را در حالت استراحت قرار دهید

3‏- از راه دهان به بیمار آب خنک و کمی نمک  بدهید (ترجیحا دوغ خنک)

 خستگی ناشی از گرما

خستگی ناشی از گرما که ضعف ناشی از گرما نیز خوانده می شود.، شایع ترین اختلال ناشی از گرما است.

این وضعیت، به دلیل از دست رفتن مقادیر زیاد آب و الکترولیت بدن از طریق تعریق بسیار شدید است که منجر به بروز علائم می­گردد رخ می­دهد. براي اینکه عرق کردن سبب خنک شدن بدن شود باید عرق از سطح بدن تبخیر گردد. در غیر این صورت بدن با از دست دادن آب بیشتر به تولید عرق ادامه میدهد. افرادي که در معرض گرماي شدید خورشید قرار می گیرند به ویژه چنانچه چندین لایه لباس روي هم پوشیده باشند، ممکن است به شدت عرق کنند؛ ولی احساس خنکی کنند. رطوبت بالاي هوا نیز سبب کاهش میزان تبخیر عرق سطح پوست می شود. افرادي که در هنگام  فعالیت تهویه مناسبی ندارند نمیتوانند از طریق جابجایی، گرماي بدن خود را از دست بدهند. بنابراین افرادي که در محیطی گرم، مرطوب و فاقد تهویه به شدت فعالیت کنند و لباس زیادي پوشیده اند بسیار مستعد خستگی ناشی از گرما هستند. در موارد خستگی ناشی از گرما علاوه بر افزایش درجه حرارت مرکزي بدن، اختلالات عصبی نیز بروز می کند. ممکن است علائم تنها ناشی از کم آبی بدن همراه با فعالیت شدید ظاهر شود. نتیجه این تغییرات، افت فشارخون هنگام بلند شدن می باشد. معمولا علائم با استراحت کردن و قرار گرفتن در وضعیت خوابیده به پشت بهبود می یابد. تجویز مایعات و بالا بردن پاها نیز سودمند است. چنانچه علائم با استراحت و دادن وضعیت مناسب به بیمار بهبود نشان نداد ممکن است درجه حرارت مرکزي بدن بالا باشد و احتمال گرمازدگی براي بیمار مطرح باشد که نیاز به درمان جدي تري دارد.

علائم:

·       شروع علائم در فردي مشاهده می شود که در محیطی گرم، مرطوب یا فاقد تهویه به شدت فعالیت کرده است.

·       ممکن است شروع علائم حتی در حالت استراحت در افراد مسن یا شیرخوارانی که در محیط گرم، مرطوب و فاقد تهویه هستند مشاهده شود.

·       پوست سرد و مرطوب، خاکستري و رنگ پریده است x زبان خشک است و احتمال تشنگی در فرد وجود دارد

·       فرد دچار سرگیجه یا ضعف یا خستگی همراه با حالت تهوع و سردرد است 

·       x دماي بدن طبیعی یا مختصري افزایش نشان می دهد و به ندرت به 40 درجه سانتی گراد می رسد

  اقدامات گام به گام:

1‏-  لباس هاي اضافه بیمار را خارج کنید

2‏-  بیمار را به سرعت از محیط گرم خارج کنید و به محیط خنک یا زیر سایه منتقل نمایید

3‏- بیمار را در وضعیت خوابیده به پشت قرار دهید

4‏- اگر بیمار هوشیار است و تهوع ندارد کمی آب یا دوغ خنک از راه دهان بدهید

5‏- در صورت داشتن حالت تهوع بیمار را به پهلو بخوابانید

6‏- به بیمار آرامش دهید

7‏- در صورت عدم بهبودي از اورژانس 115 کمک بخواهید.ن

، نکته: کودکان، افراد مسن، خانم های باردار، افراد با سابقه بیماری قلبی، بیماری انسدادی مزمن ریه، دیابت، کم آبی یا چاقی و افراد با محدودیت حرکتی در خطر بالای ابتلا به اختلالات ناشی از گرما هستند. افراد خانم هاي باردار، افراد با سالبی، بیماگرمازدگی

گرمازدگی شیوع کمتري دارد و بیماري جدي است، به دنبال تماس با گرما بروز می کند و زمانی ظاهر می شود که دماي بدن شدیدا افزایش یابد و بدن نتواند گرماي اضافی را توسط مکانیسم هاي تنظیم حرارت، دفع کند. به این ترتیب دماي بدن به سرعت بالا می رود و به میزانی میرسد که بافت ها شروع به تخریب می کنند و اختلالات عصبی مشخصی پدیدار میگردد.

**عدم درمان گرمازدگی همیشه منجر به مرگ می شود.

بیمارانی که دچار گرمازدگی می شوند، به علت مختل شدن مکانیسم تعریق در اثر کم آبی شدید بدن، پوستی داغ، خشک و گرگرفته دارند. در مراحل اولیه گرمازدگی ممکن است پوست به علت عرق باقیمانده ناشی از تعریق اولیه، مرطوب و نم دار باشد. درجه حرارت بدن در بیمار دچار گرمازدگی سریعا افزایش می یابد و ممکن است که به 41 درجه سانتی گراد یا بالاتر برسد. چنانچه درجه حرارت مرکزي بدن افزایش یابد، سطح هوشیاري فرد کاهش خواهد یافت.

در بیشتر موارد اولین علامت گرمازدگی تغییرات رفتاري است. به هرحال بیمار سریعا نسبت به تحریکات بی تفاوت می شود. در ابتدا نبض بیمار، سریع و قوي است؛ اما به تدریج با افزایش عدم پاسخ دهی بیمار، نبض وي ضعیف تر می شود و فشار خون کاهش می یابد. عموما  گرما زدگی در افرادي ظاهر می شود که بیماري مزمنی دارند. در این افراد به علت مختل بودن عملکرد تنظیم حرارت بدن، حرارت مرکزي افزایش می یابد. عوامل موثر شامل سن، دیابت و ابتلا به سایر اختلالات است. در این بیماران پوست، داغ، قرمز و خشک است. غالبا گرمازدگی ناشی از فعالیت در افرادي مشاهده می شود که وضعیت عمومی خوبی دارند؛ اما تاثیر گرما در آنها، منجر به افزایش درجه حرارت مرکزي بدن می شود. علت افزایش دماي بدن، بالا بودن درجه حرارت محیط، فعالیت بیش از حد، تماس طولانی مدت با گرما و عدم تطابق با محیط است. در این بیماران پوست مرطوب و رنگ پریده شایع است.

بهبودي از گرمازدگی بستگی به سرعت عمل شما در انجام درمان دارد بنابراین لازم است تا این اختلال را هر چه سریعتر تشخیص دهید. درمان اورژانس، یک هدف را دنبال می کند و آن پایین آوردن درجه حرارت بدن بیمار به هر طریق ممکن است .

اقدامات گام به گام:

1‏- بیمار را  از محیط گرم خارج کنید

2‏- از اورژانس 115 درخواست کمک کنید

3‏- محیط را با کولر خنک کنید

4‏- لباس هاي بدن بیمار را خارج کنید

5‏- بیمار را توسط ملافه یا پوشش مرطوبی بپوشانید

6‏- اگر بیمار بیهوش است یا تهوع دارد به پهلو بخوابانید.

نکته: بیمار را به حدی خنک نکنید که منجر به لرزیدن وی شود، زیرا با این کار به جای کاهش، باعث افزایش درجه حرارت بیمار می شوید.